UE: rusza wielki plan odejścia od testów na zwierzętach

• Strona główna
• Artykuły
• UE: rusza wielki plan odejścia od testów na zwierzętach

2026-04-20

W odpowiedzi na Europejską Inicjatywę Obywatelską (ECI) „Save cruelty-free cosmetics – Commit to a Europe without animal testing”, która zebrała ponad 1,4 miliona podpisów obywateli UE, Komisja Europejska zobowiązała się do przyspieszenia tego procesu. W lipcu 2023 r. ogłosiła przygotowanie „Mapy drogowej na rzecz wycofania testów na zwierzętach w ocenie bezpieczeństwa chemikaliów” (Roadmap Towards Phasing Out Animal Testing for Chemical Safety Assessments). Dokument ma stanowić praktyczny plan działań – z konkretnymi kamieniami milowymi, krótkoterminowymi i długoterminowymi – umożliwiający przejście na w pełni bezzwierzęcowy system regulacyjny, przy jednoczesnym zachowaniu najwyższego poziomu ochrony zdrowia ludzi i środowiska.

Mapa drogowa, której publikacja planowana jest na 2026 r., obejmie 15 obszarów unijnego prawa chemicznego – od REACH, przez biocydy, pestycydy, leki, po materiały kontaktowe z żywnością i kosmetyki. Przejście nie nastąpi z dnia na dzień: jak podkreślają eksperci, dla wielu złożonych punktów końcowych (takich jak działanie endokrynne, rakotwórczość, toksyczność reprodukcyjna czy rozwojowa) wciąż brakuje w pełni walidowanych i gotowych do wdrożenia metod alternatywnych (New Approach Methodologies – NAM). Dlatego mapa zakłada wieloletnią fazę wdrożeniową, opartą na intensywnej współpracy naukowej, walidacji i zmianach kulturowych w instytucjach regulacyjnych.

Prace nad dokumentem prowadziły trzy grupy robocze z udziałem Komisji, agencji unijnych i ekspertów z wszystkich kluczowych aktów prawnych:

• Grupa ds. zdrowia człowieka – zajęła się mapowaniem istniejących metod bezzwierzęcych, identyfikacją luk oraz propozycjami działań krótkoterminowych (już możliwe do wdrożenia) i długoterminowych (wymagających dalszego rozwoju nauki).
• Grupa ds. oceny bezpieczeństwa środowiskowego – analogicznie analizowała aspekty środowiskowe, w tym wpływ na ekosystemy.
• Grupa ds. zarządzania zmianą – skupiła się na inicjatywach przejściowych, konsultacjach bilateralnych ze stakeholderami, wskaźnikach monitorowania postępu oraz modelach współpracy budujących zaufanie do nowych metod.

Grupy korzystały z wkładu partnerstw Komisji (m.in. EPAA, PARC, ASPIS), państw członkowskich, organizacji pozarządowych oraz branży. Change Management WG przeprowadziła m.in. bilateralne spotkania z przedstawicielami EFPIA, CEFIC, Cosmetics Europe, organizacji ochrony zwierząt, SME oraz ministerstw (m.in. holenderskich).

Konsultacje społeczne były szerokie i wieloetapowe. Od 17 września do 15 października 2024 r. trwało Call for Evidence – wpłynęło 91 wkładów. Następnie przeprowadzono dwie ankiety skierowane do władz krajowych, agencji, biznesu, NGO i środowiska naukowego (styczeń i kwiecień–maj 2025 r.) oraz serie wywiadów. Główny wniosek? Wszyscy zgadzają się co do potrzeby przyspieszenia walidacji metod alternatywnych i ścisłej współpracy międzysektorowej. Podkreślano też konieczność działań zarówno regulacyjnych, jak i pozaregulatoryjnych.

Postępy prac grup nadzorowała międzyresortowa grupa Komisji (Interservice Group). Aktualizacje przedstawiono m.in. w listopadzie 2025 r., a cały proces wsparły warsztaty organizowane przez Komisję (grudzień 2023, październik 2024, czerwiec 2025).

Eksperci podkreślają, że sukces mapy drogowej zależy nie tylko od rozwoju nauki, lecz także od zmiany podejścia regulatorów, przemysłu i społeczeństwa. Dokument ma być drogowskazem, który pozwoli UE utrzymać pozycję lidera w etycznej i nowoczesnej ocenie ryzyka chemicznego – bez kompromisu dla bezpieczeństwa, ale z szacunkiem dla zwierząt jako istot czujących.

przemysł chemicznytesty na zwierzętachprawo